Voorbeelden

Logopedie bij de ziekte van Parkinson

Mensen met de ziekte van Parkinson kunnen in een vroeger of later stadium van de ziekte problemen krijgen met spraak, taal, stem, gehoor, kauwen en slikken. De logopedist kan u helpen om de verschijnselen te lijf te gaan.

Logopedie bij de ziekte van Parkinson richt zich op drie mogelijke probleemgebieden:
Beperkingen in het spreken wat zich uit in;
• Moeite met verstaanbaar spreken;
• Moeite met het vinden van de woorden en het begrijpen van de taal;
• Moeite om actief deel te nemen aan de communicatie.
Moeite met kauwen en slikken wat zich kan uiten in:
• Slikstoornissen;
• Verslikken;
• Traag kauwen en slikken .
Moeite met speekselbeheersing wat zich kan uiten in:
• Speekselverlies als gevolg van niet tijdig wegslikken van speeksel.
 

Logopedie bij taalproblemen

Wanneer bij volwassenen taalproblemen ontstaan na een beschadiging in de hersenen (denk hierbij bv. aan een beroerte) is in veel gevallen sprake van een afasie. U kunt dan bijvoorbeeld moeite hebben met op woorden komen, begrijpen van wat er tegen u wordt gezegd, lezen en/of schrijven. Dit heeft niets te maken met uw intelligentie, maar met de schade die in de hersenen is ontstaan.

Een afasie heeft u zelf niet altijd door en kan zich op vele manieren uiten. Het kan ook zijn dat er ogenschijnlijk voor anderen niets aan de hand is, maar dat u zelf wel veel last heeft van uw communicatieproblemen. Bijvoorbeeld omdat het u moeite kost om te bedenken hoe u iets wil zeggen of omdat u schrijven lastig vindt.
Mogelijke kenmerken van taalproblemen:
• Woordvindingsproblemen of moeite met het maken van zinnen; bij ernstige afasie bijvoorbeeld alleen ja/nee kunnen zeggen;
• Moeite met het begrijpen van figuurlijke taal of moeite met het uitvoeren van opdrachten; bij ernstige afasie bijvoorbeeld moeite met het begrijpen van woorden;
• Moeite met hardop lezen of begrijpen van geschreven informatie (zoals boeken, kranten of ondertiteling op televisie); bij ernstige afasie bijvoorbeeld niet meer kunnen lezen;
• Tijdens schrijven vervormen van woorden (zoals ‘tatel’ in plaats van ‘tafel’) of vervangen van woorden (zoals ‘stoel’ in plaats van tafel’); bij ernstige afasie bijvoorbeeld niet meer kunnen schrijven.
Vaak is er sprake van mengvormen, waarbij problemen in meerdere taalgebieden aanwezig kunnen zijn.
De logopedist zal samen met u in kaart brengen wat uw mogelijkheden en beperkingen zijn. Zij zal u en uw verwanten vertellen waarop u kunt letten tijdens gesprekken, zodat u elkaar beter begrijpt.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Stoornisgericht: verbeteren van het taalbegrip (gesproken taal, lezen) en/of verbeteren van de taalproductie (spreken, schrijven);
• Functioneel/compensatie: leren omgaan met verminderde communicatie, gebruik van communicatiehulpmiddelen;
• Ondersteunen van u en uw omgeving door het geven van uitleg en adviezen met betrekking tot de taal.

Doelen:
Samen met u worden de doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 2 weken spreekt mijn omgeving in kortere zinnen, zodat ik beter begrijp wat er verteld wordt.”
• “Binnen 4 weken zijn er minder klankverwisselingen hoorbaar in het spreken.”
• “Binnen 6 weken lees ik korte stukjes uit de krant (1/2 A4) en haal ik beknopt de kern uit de tekst.”
• “Binnen 6 weken maak ik gebruik van compensatiestrategieën (omschrijvingen en synoniemen) tijdens gesprekken.”
• “Binnen 12 weken word ik niet meer belemmerd door woordvindingsproblemen in het spreken.”

Logopedie bij spraakproblemen

Als gevolg van beschadiging van de hersenen of zenuwen (bijvoorbeeld door een beroerte of de ziekte van Parkinson) kunnen problemen ontstaan met het spreken. Deze problemen ontstaan doordat de spieren die nodig zijn voor het spreken onvoldoende functioneren of niet goed kunnen worden aangestuurd. Vaak is er dan sprake van een dysartrie. Een dysartrie komt ook voor in combinatie met taalproblemen, zoals een afasie of een verlamming in het gezicht.
Mogelijke kenmerken van spraakproblemen:
• Onduidelijk uitspreken van klanken, woorden of zinnen;
• Hese of erg zachte stem;
• Eentonige spraak/weinig gebruik van intonatie tijdens het spreken;
• Verandering in spreektempo: sneller of juist langzamer gaan spreken;
• Verandering van de stem: hoger of juist lager gaan spreken.
De logopedist bekijkt samen met u waar u het meeste last van heeft en waarmee u het beste bent geholpen.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Oefeningen die de lichaamshouding, adem, stemgeving en uitspraak verbeteren;
• Verbeteren van de omstandigheden waarin u spreekt;
• Gebruik van communicatiehulpmiddelen;
• Ondersteunen van u en uw omgeving door het geven van uitleg en adviezen met betrekking tot het spreken.

Doelen:
Samen met u worden doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 3 weken spreek ik drielettergrepige woorden in een rustig tempo uit.”
• “Binnen 4 weken spreek ik luid en duidelijk op zinsniveau.”
• “Binnen 6 weken maak ik tijdens gesprekken gebruik van een duidelijke uitspraak.”
• “Binnen 6 weken maak ik tijdens gesprekken gebruik van intonatie.”
• “Binnen 8 weken spreek ik verstaanbaar tijdens een telefoongesprek met bekenden.”

Logopedie bij overige communicatieproblemen

Van taalproblemen en problemen met spreken is het duidelijk dat die de communicatie moeilijker maken. Er zijn ook andere stoornissen die misschien minder opvallen, maar die de communicatie moeilijker kunnen maken.
Mogelijke kenmerken van overige communicatieproblemen:
• Moeite met onthouden van informatie;
• Moeite met het scheiden van hoofd- en bijzaken;
• Moeite met het leggen van verbanden;
• Moeite met het vasthouden van de volgorde van het verhaal dat u wilt vertellen;
• Letterlijk opnemen van grapjes of spreekwoorden;
• Ongepaste opmerkingen maken binnen situaties.
Deze situaties kunnen moeilijk zijn voor u zelf en voor uw omgeving. Soms begrijpen mensen elkaar niet meer of er ontstaan misverstanden.
De logopedist zal samen met u in kaart brengen wat uw mogelijkheden en beperkingen zijn en advies/ begeleiding geven over hoe u en uw verwanten hier het beste mee om kunnen gaan.
De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Inzicht geven in de communicatie;
• Advies en training van taal gericht op het verbeteren van bijvoorbeeld taaldenken of vertelvaardigheden.

Doelen:
Samen met u worden de doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 2 weken weten mensen uit mijn directe omgeving hoe zij met de communicatieproblemen om kunnen gaan.”
• “Binnen 4 weken begrijp ik waarom ik bepaalde situaties lastig vind en geef ik aan dat ik meer tijd of uitleg nodig heb.”
• “Binnen 6 weken geef ik bij een korte tekst aan wat de hoofd- en bijzaken zijn.”
• “Binnen 8 weken vertel ik gestructureerd mijn verhaal.”

Logopedie bij slikproblemen

Iedereen slikt dagelijks gemiddeld 580 keer, afhankelijk van de hoeveelheid die gegeten en gedronken wordt. Het gebeurt voornamelijk onbewust, bijna automatisch. Het slikken is echter een heel ingewikkeld proces en verloopt altijd in verschillende fases. Er zijn veel omstandigheden waardoor er iets mis kan gaan met het slikken. In elke fase van het slikproces kunnen meerdere problemen ontstaan die lichte tot zeer ernstige slikproblemen kunnen veroorzaken.
Slikproblemen kunnen ook andere gezondheidsproblemen veroorzaken en hebben daarnaast vaak een negatieve invloed op uw sociale leven. De logopedist zal onderzoeken waarom het slikken bij u niet goed gaat.
Bij slikproblemen is het altijd belangrijk om een zorgvuldige afweging te maken tussen uw veiligheid en de kwaliteit van leven. Uw wens staat hierbij altijd centraal.
Mogelijke kenmerken van slikproblemen:
• Hoesten tijdens of na eten en/of drinken;
• Voedsel lang in de mond houden;
• Langzaam tempo tijdens eten en/of drinken;
• Verminderde intake/afvallen;
• Verandering stemkwaliteit na het slikken;
• Pijnklachten bij kauwen of slikken;
• Eten en/of drinken loopt uit de mond;
• Geen zin hebben in eten en/of drinken;
• Ontremming: hamsteren of proppen van eten in de mond;
• Vermijden van bepaalde producten, bv. omdat kauwen niet goed meer lukt.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Oefeningen om een nieuwe, veilige manier van slikken aan te leren;
• Inzetten van aangepaste bekers om het drinken veiliger en makkelijker te laten verlopen;
• Advies geven met betrekking tot eten en drinken aan u en uw omgeving, bv. waar u tijdens het eten op kunt letten om dit zo veilig mogelijk te laten verlopen;
• Aanpassingen van het eten en/of drinken, zoals het veranderen van de consistentie of van de hoeveelheid die u per hap of slok neemt.

Doelen:
Samen met u worden de doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 3 weken weet ik wat ik moet doen om in gezelschap het risico op verslikken te verkleinen.”
• “Binnen 6 weken verslik ik mij niet meer in onverdikte dranken.”
• “Binnen 12 weken pas ik tijdens het eten sliktechnieken toe, waardoor het slikken veilig verloopt.”

Logopedie bij stemproblemen

De stem kan veranderen bijvoorbeeld als gevolg van een beroerte of een aandoening van het zenuwstelsel zoals de ziekte van Parkinson. Daarnaast kan de stem ook veranderen door bijvoorbeeld verkeerd gebruik van de stem, roken en/of een verminderde lichamelijke conditie.
Mogelijke kenmerken van stemproblemen:
• De stem klinkt hees of schor tijdens het spreken;
• De stem wordt te hard of te zacht tijdens het spreken;
• De stem slaat over tijdens het spreken;
• De stem valt weg tijdens het spreken, alleen fluisteren is nog mogelijk;
• De stemkwaliteit verandert in de loop van de dag;
• Spreken is pijnlijk of vermoeiend;
• Een globusgevoel, gevoel alsof er een prop in de keel zit.
De logopedist onderzoekt uw stem en hoe u deze gebruikt. Bij een vermoeden van afwijkingen aan de stembanden zal de logopedist u doorsturen naar een KNO-arts voor nader onderzoek.
Het doel van de logopedische behandeling is de stem zo goed mogelijk leren te gebruiken met zo min mogelijk klachten.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Uitleg en adviezen over gebruik van uw stem;
• Verbetering van de houding bij het spreken;
• Verbetering van de ademhaling als u spreekt: gebruik van een lage ademhaling en adem-stemkoppeling tijdens het spreken;
• Verbetering van de stemkwaliteit en de uitspraak;

Doelen:
Samen met u worden doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 2 weken weet ik hoe de stem werkt en wat mijn aandachtspunten zijn tijdens het spreken.”
• “Binnen 4 weken let ik in rust en tijdens spreken op mijn houding.”
• “Binnen 6 weken pas ik in de oefensituatie een lage ademhaling toe.”
• “Binnen 8 weken maak ik in gesprekken gebruik van adem-stemkoppeling.”
• “Binnen 10 weken pas ik de geleerde spreektechnieken toe, zodat ik goed verstaanbaar ben en mijn stem niet overbelast tijdens het spreken.”

Logopedie bij dementie

Dementie wordt veroorzaakt door een stoornis in de hersenen. In het begin vallen meestal de geheugenstoornissen op, maar afhankelijk van het type dementie kunnen er ook andere stoornissen optreden.
Problemen met de taal en het spreken kunnen bij alle vormen van dementie voorkomen. Mensen met dementie kunnen moeite hebben met het omzetten van gedachten in woorden en zinnen. Daarnaast kan het begrijpen van gesproken en geschreven taal moeilijk worden en het uitspreken van woorden en zinnen kan onduidelijk zijn. De soort taal- en/of spraakproblemen en het moment van optreden is afhankelijk van het type dementie. Daarnaast kunnen ook problemen met eten en drinken ontstaan.
Mogelijke kenmerken van deze problemen zijn hierboven te lezen onder de kopjes logopedie bij slikproblemen, taalproblemen en spraakproblemen.
De logopedist brengt in kaart wat de taal-, spraak- en/of slikproblemen zijn. Zij zal u en uw omgeving begeleiden en advies geven.


De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Begeleiden en voorlichten van u en uw omgeving, bijvoorbeeld door uitleg te geven over het verloop van de communicatie en het geven van adviezen om de onderlinge communicatie te verbeteren;
• Bij beginnende dementie: therapie gericht op het behoud van communicatiemogelijkheden, eventueel aanleren van compensatiestrategieën (zoals omschrijven, gebruik van gebaren of pictogrammen) en inschakelen van ondersteunende communicatiehulpmiddelen;
• Bij problemen met eten en drinken: adviezen geven met betrekking tot aanpassen van consistenties, inzetten van bekers, manier van aanbieden van eten en drinken, houding etc.

Doelen:
Samen met u worden doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 2 weken spreekt mijn omgeving in kortere zinnen, zodat ik beter begrijp wat er verteld wordt.”
• “Binnen 4 weken weten mensen uit mijn omgeving hoe zij mij kunnen helpen als ik niet uit mijn woorden kom.”
• “Binnen 6 weken verslik ik mij niet meer in dranken.”
Logopedie bij gehoorproblemen
Door ouderdom kan het gehoor verminderen. Hierdoor kunt u anderen moeilijker verstaan en gesprekken moeilijker volgen. Dit maakt het moeilijker om contact te maken.
Als er sprake is van slechthorendheid door ouderdom kan de audicien gehooronderzoek doen en een hoorapparaat (op proef) aangemeten. De logopedist kan vervolgens u en uw naasten begeleiden bij het dagelijks gebruik van het hoortoestel. Het kan ook zijn dat uw gehoor op zich goed is, maar dat u moeite heeft om wat u hoort zo te verwerken dat u het ook begrijpt. Op dit moment is locatie De Rijp, te Bloemendaal, de enige locatie waar wordt samengewerkt met een audicien.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
• Begeleiden en voorlichten van u en uw omgeving;
• Geven van communicatie- adviezen.

Doelen:
Samen met u worden de doelen opgesteld. Bijvoorbeeld:
• “Binnen 2 weken weten mensen uit mijn directe omgeving hoe zij met mijn gehoorprobleem om kunnen gaan.”
• “Binnen 4 weken gebruik ik mijn hoortoestel goed in verschillende gesprekssituaties.”